ويژگي هاي مريخ

بهرام چهارمين سياره منظومه خورشيدي است كه در مداري بعد از زمين به گرد خورشيددر گردش است.اين سياره دنياي كوچكي است و تا پيش از عصر فضا ان را زمين دوم مي پنداشتند.بيشتر ستاره شناسان بر اين باور بودند كه جو بهرام به جو زمن شباهت دارد و قطب هاي آن از برف و يخ پوشيده شده است و گونه اي حيات را در دامان خويش پرورش ميدهد.سياره بهرام يكي ار اجرام درخشان اسمان زمين است و به دليل سرخي رنگ به مارس يا خداي جنگ نام گرفته است.مدت چرخش بهرام به دور خورشيد 678روز زميني است و مدار ان در مقايسه با مدار زمين به بيضي نزديكتر است.و فاصله آن تا خورشيد بين 2.062*10⁸ كيلومتر تا2.49*101⁸ در نوسان است.فاصله بهرام در نزديكترين فاصله خود نسبت به زمين 5.84*10⁷ كيلومتر است و قطر ظاهري ان به 24 ثانيه قوسي بالغ ميگردد.(مقابله اين سياره هر780روز يك بار رخ ميدهد)

زاويه ميل محور چرخش بهرام،نسبت به سطح مدار آن 24درجه است كه با ميل محور زمين يعني 23.4درجه همانندي فراواني دارد.به همين دليل سال مريخ نيز منند زمين از 4 فصل مركب است.با اين تفاوت كه يك سال بهرام 23 ماه زميني به درازا ميكشد!

در فصل بهار نيمكره شمالي بهرام روبه خورشيد قرار ميگيردو سفيدي نواحي قطب شمال آن برطرف ميشود و در نواحي معتدله ان لكه هايي سياه پديدار ميگزدند كه به تدريج بر پهنه آنها افزوده مي شود.

دماي متوسط بهرام در موقعيت پري هليون 40%بيشتر از دماي ان در موقعيت افليون است.مدت چرخش بهرام 24ساعت و 37 دقيقه و 22.6ثانيه است كه فقط 41 دقيقه از شبانه روز زمين طولاني تر است.

بهرام سياره سردي است كه دماي متوسط آن بين 148 تا 310 كلوين در تغيير است.دماي گرم ترين ساعات نواحي نيمگاني،به 26ْسانتي گراد ميرسد و در سرد ترين ساعات روز يعني دقايقي پيش از سر زدن افتاب تا -111درجه سانتي گراد كاهش ميابد.و دماي نواحي قطبي آن در سرتاسر طول سال به ندرت از 123-درجه سانتي گراد گرم تر مي شود.

قطر نيمگاني بهرام،6794كيلومتر و قطر قطبي ان 6759 كيلومتر است و جرم آن فقط0.11%جرم زمين ميباشد.سرعت گريز مريخ 5 km/sاست.و به همين مناسبت جو رقيقي را براي خود ساخته است.تراكم مريخ از زمين كمتر است و با رقمي برابر 3.93gدر سانتي متر مكعب كمترين تراكم را در ميان سيارات خاكي داراست.غير از ماه كه تراكم آن اندكي از بهرام كمتر است.

رويهمرفته دانسته هاي ما درباره ساختار دروني بهرام محدود است و مشاهدات مستقيم به اين پرسش كه آيا بهرام داراي توده مركزي است يا نه؟هنوز جوابگو نيست.

نخستين سفينه اي كه به ديدار بهرام شتافت نشان داد كه از ميدان مغناطيسي ضعيفي برخوردار است .با وجود اينكه سفينه مارينر4 به مغناطكره مريخ وارد گرديد،اما تشخيص اينكه ميدان مزبور زاييده خود سياره است يا به وسيله بادهاي خورشيدي القا گرديده است،معلوم نگرديد.به هر صورت مريخ شناسان بر اين گمانند كه اين سياره،داراي يك توده مركزي آهنين غني است كه از توده مركزي زمين كوچكتر است و دماي آن بالطبع بايستي از دماي توده زمين كم تر باشد.

چهره سياره از فعاليت هاي اذرين قديمي حكايت ميكند و اثاري از آتشفشان هاي عظيم در ان مشاهده ميگردد.كانيون هاي بسياري در سطح بهرام مشاهده شده و ابراهه هاي زيادي كه از جريان سيل هاي 3000ميليون تا 3500 ميليون سال پيش حكايت ميكند در آن ديده ميشود.و اثاري از اوارها و نهشت هاي رسوبي نيز در سطح مريخ يافت ميگردد.پوسته بهرام كاملا از عامل فرسايش متاثر است و بسياري از گازهاي آن هنوز در دل سياره محبوسند.
به طور خلاصه گازهايي كه در جو بهرام وجود دارند عبارتند از:دي اكسيد كربن(95%) نيتروژن(2%)آرگون(1%)اكسيژن(0.13%)منو اكسيد كربن((0.07%)بخار آب(0.03)اوزون(0/03در ميليون حجم)

چهره مريخ

(اين مطلب مربوط به قبل از ارسال مريخ نوردهاي spirit و oportunity ميباشد.)

در سال 1971مارينر9 ارسال تصاوير بسيار خوبي را از سطح بهرام اغاز كرد.و نشان دا كه عوارض سطح اين سياره بسيار گوناگون است عكس هاي ديگري كه در سال 1975به وسيله مدارپيماهاي وايكينگ ارسال گرديد تهيه نقشه سراسري از چهره مريخ را امكان پذير كرد.و كارشناسان را در طبقه بندي عوارض بهرام ياري نمود:

گودهاي شهابي ـــ آبكندها و كانيون ها ـــ  بر آمدگي ها و ارتفاعات ـــ شكاف هاي باريك و طويل ـــ پستي ها و فرو رفتگيها ـــ دره هاي درهم بر هم ـــ تختي ها و آتشفشان ها ـــ و بالا خره دشت هاي هموار و فلات ها

ترس و وحشت در كنار خداي جنگ!

بهرام داراي دو قمر است كه بسيار به آن نزديكند و هر دوي آنها در سال 1877به وسيله اساف هال امريكايي كشف گرديد.وي براي قمرهاي مزبور نام ها فوبوس به معناي ترس و دئيموس به معناي وحشت را در نظر گرفت.كه هر دو از همراهان خداي اساطيري جنگ يعني مارس هستند.قمرهاي مريخ خيلي كوچك هستند و با تلسكوپ هاي زميني به صورت نقاط نوراني كوچكي ديده ميشوند.

فوبوس

قمر دروني يا فوبوس روي مدار دايره اي به فاصله 9270كيلومتر از مركز بهرام به دور سياره مادر ميگردد.و نسبت به سياره مادر نزديكترين قمر در خانواده خورشيدي محسوب ميگردد.نزديك بودن قمر مزبور به بهرام و نيروي جاذبه سياره مادر،حركت انتفالي سريعي را كه يك دور كامل آن 7ساعت و 39 دقيقه و 27 ثانيه به درازا ميكشد به فوبوس تحميل ميكند.سرعت و نزديكي فوبوس در وهله اول اين پندار را مطرح مي سازد كه مدار قمر مزبور  به صورت ممارپيچ رو به سوي مادر به مرور نزديك گرديده و سرانجام روزگاري كه شايد 100 ميليون سال ديگر باشد به سطح بهرام سقوط خواهد نمود.البته تاييد يا رد اين پندار را بايد به بررسي هاي بيشتر موكول كرد.

دئيموس

قمر دوم كه دئيموس نام دارد،در مداري به فاصله 23400 كيلومتر از مركز مريخ به دور سياره مادر گردش ميكند و مدت گردش اين قمر 1 روز و 6ساعت و 21 دقيقه و 16 ثانيه است.

هردو قمر از نظر گردش و چرخش همزمان هستند.يعني در هر بار چرخش يك بار نيز حول محور خويش ميچرخند.

فوبوس به قدري كوچك است كه از ديد يك ناظر در بهرام هم اندازه ناهيد ديده ميشود از سطح زمين!و در طول يك سال بهرام 1300 بار از برابر خورشيد عبور ميكند.مع الوصف اندازه آن به قدري كوچك است كه هيچگاه خورگرفت كامل را موجب نميگردد.و براي عبور از يك لبه قرص خورشيد به لبه ديگر فقط 19 ثانيه وقت ميگيرد!

دئيموس نيز كه از خاور طلوع ميكند و در فاصله دورتري به گرد مريخ ميگردد،خود به قدري كوچك است كه از ديدگاه يك ناظر مريخي به اندازه شعراي يماني يا خود مريخ از زمين ديده ميشود!اين قمر در طول يك سال مريخ 130 بار از جلوي خورشي عبور ميكند و هربار عبور آن 1دقيقه و 48ثانيه به درازا ميكشد.

قمرهاي فوبوس و دئيموس تقريبا بيضوي بوده(بيضوي شكلي است كه از دوران بيضي حول يكي از قطر هاي اطول يا اقصرش پديد مي آيد)و ابعاد آنها به ترتيب 20*23*28 كيلومتر براي فوبوس و براي دئيموس10*12*16 كيلومتر ميباشد.

براي بررسي هرچه بهتر اقمار مزبور،وايكينگ1 از 88 كيلومتري فوبوس و وايكينگ2 از 28 كيلومتري فوبوس عبور داده شدند.سرعت گريز قمرهاي بهرام بسيار كم است.به طوري كه براي فوبوس از 15 كيلومتر در ثانيه و براي دئيموس از 10 متر در ثانيه تجاوز نميكند.هر دو قمر فاقد نورند و نسبت بازتاب انها به ترتيب 5و7 درصد ميباشد.تراكم اقمار مزبئر بسيار كم و حدود 2گرم در سانتي متر مكعب است.

اصل و منشا اين اقمار هنوز به درستي مشخص نيست و به بررسي هاي بيشتري نيازمند است غالب ستاره شناسان بر اين باورند كه هم فوبوس و هم دئيموس از يك منشاند و روزگاري در كمربند سياركان جاي داشته اند.

سطح فوبوس از گودهاي شهابي آبله گون است و شباهت فراواني به ارتفاعات كره ماه دارد.بزرگترين گود اين قمر كه استيكني نام دارد،و به ياد بود همسر اساف هال نامگذارس شده،10كيلومتر قطر دارد كه در مقايسه با قطر قمر،حفره عظيمي محسوب ميشود.علاوه بر گود هاي مزبور در چهره فوبوس خطوط و شيارهايي به چشم ميخورد كه عرض پاره اي از آنها به 500 متر ميرسد.چگونگي پيدايش خطوط مزبور را بايستي در شكست ها و انقباض هاي ناشي از نيروي جاذبه سياره مادر جست وجو كرد.

اما چهره دئيموس تقريبا با فوبوس فرق ميكند.در اين قمر گودي بزرگتر از قطر 3كيلومتر وجود ندارد،و از سوي ديگر چون فاصله آن از مريخ بيشتر از فوبوس است كمتر دچار شيارها و شكستگي ها شده.چون وقدار نيروي جاذبه سياره ماد كمتر بر آن اعمال مي شود.

سطح قمرهاي فوبوس و دئيموس از لايه نازكي به قطر حدود يك ميلي متر از غبارهاي فضايي پوشيده شده كه احتمالا از ريزش خورده ريزه هاي فضايي پديد آمده اند.

يكي از ويژگي هاي دئيموس آن است كه ستبراي غبار لايه آن ضخيم تر از فوبوس بوده و تقريبا غالب گودهاي شهابي را پر كرده است.

شناسنامه مريخ

قطر نيمگاني(استوايي)                                                       6.794km

پختي يا فشردگي قطبين                                                     0.0059

جرم                                                                                  6.4191*10²²kg

حجم در مقايسه با زمين برابر1                                               0.15

تراكم در مقايسه با آب برابر1                                                 3.93

ثقل سطحي در مقايسه با زمين برابر1                                     0.379

سرعت گريز                                                                       5.02km/s

مدت چرخش                                                                      24.6229h

تمايل محور نسبت به سطح مدار گردش                                   23.98ْ

نسبت بازتاب                                                                      0.16

نوشته شده در 87/07/01ساعت 23 توسط مهرگان