سياركان

علاوه بر نه سياره اي كه اعضاي اصلي خانواده خورشيدي را تشكيل ميدهند،اجرام ديگري نيز در منظومه خورشيدي يافت ميگردند كه به گروهي از آنها كه در مقياس ديگر اعضاي منظومه خرده ريزه هايي بيش نيستند سياركان(asteroids)گفته ميشود.

بيشتر سياركان در كمربندي ميان بهرام و بر جيس قرار گرفته اند.و كلا دنياهاي كوچكي را تشكيل ميدهند كه قطر بزرگترين آنها يعني سيرز(ceres)از يك هزار كيلومتر كمي بيشتر است.و از ميان همه آنها فقط سيارك وستا(vesta)از زمين قابل ديدن است.

تا سال 1982 جمع سياركان كشف شده به 2736 عدد بالغ ميگرديد كه مطمئنا امروزه بيشتر شده است.

اندازه گيري قطر سياركان به دليل كوچكي آنها بسيار مشكل است.كاربرد اشعه فروسرخ و شيوه هاي راداري تا اندازه اي اين مشكل را حل كرده و اطلاعات دقيق و نسبتا جامعي درباره اين اجرام در اختيار ما ميگذارند.محدوديت اين شيوه ها در نادر بودن سرايط مناسب كار است.

سياركان از نظر شكل گوناگونند .پاره اي كروي،برخي بيضوي . گروهي نيز شكل هاي نامنظمي دارند.سياركاني كه كمربندشان به كمربند ميان مريخ و مشتري محدود است،سياركان منظم نام دارند.در برابر اين گروه سياركان ديگري نيز وجو دارند كه خارج از مركزي مدارشان به اندازه اي زياد است كه از يك سو به مدار مريخ نزديك شده و از سوي ديگر تا مدار كيوان گسترش مي يابند!

تاريخچه شناخت سياركان

درسال1772 يوهان الرت بود ستاره شناس الماني،به رابطه جالب و ساده اي به نام قانون بود (bode)دست يافتكه نسبت فاصله سيارات از خورشيد را بيان ميداشت.قانون بود نشان ميداد كه در ميان سيارات مريخ و مشتري قاعدتا بايد سياره ديگري در گردش باشد .به همين دليل از سال1800ميلادي تلسكوپ هاي فراواني روانه آسمان گرديد و گروهي به سرپرستي جي اچ شروتر كه عنوان پليس آسمان را بر خويش نهاده بودند،در پي يافتن سياره مفقود بر آمدند.در سال1801جوزبه پياتسي،ايتاليايي،به يافتن بزرگترين سيارك به نام سيرز موفق گرديد.و به دنبال آن سه سيارك ديگر به نام ها پالاس،جونو و وستا تا پيش از پايان 1807كشف شد.اما پيدا كردن پنجمين سيارك يعني آستريا به اين آساني امكان پذير نبود.و تا سال1845 چشمان بسياري را به دنبال خويش دوخت.اختراع عكاسي و كاربرد آن در شناخت اجرام آسماني راهگشاي اين معما گرديد و از آن سال به بعد بر شمار سياركان افزوده شد.

تا سال 1898 باور چنان ود كه سياركان منحصرا در نواري ميان مريخ و مشتري در گردشند.سيارك اروس(eros)433(يعني 433مين سياره شناخته شده)كه مدار آن حتي از مريخ گذسته و به 23 ميليون كيلومتري زمين نزديك ميگرديد،معلوم شد كه پاره سياركان به كمربند مخصوص خويش قانع نبوده و به قول معروف پا را از گليم خود فراتر نهاده اند!سيارك اروس كه جرم كوچكي است و قطر آن از 26 كيلومتر تجاوز نميكند،در سال 1975 به 23 ميليون كيلومتري زمين نزديك شد و پس از بررسي هاي راداري معلوم شد كه داراي سطحي خشن و ناهموار است.

در سال 1911 سيارك آلبرت719و در سال 1918سيارك آليندا887و در سال 1924 سيارك گانيمدِ1036 و به دنبال آن سيارك آمور1221در سال1932 كشف شد كه در وضعيت پريهليون فقط162 ميليون كيلومتر با خورشيد فاصله داشت كه از زمين چندان دور نبود(چندان دور نبود يعني چقدر؟؟؟هركي گفت...)

در سال 1932 سيارك آپولو1862 كشف گرديد كه پا را حتي از مدار زمين نيز فراتر نهاده بود.سيارك مزبور كه بعدها چندين سال در دل آسمان ناپديد شد،در سال 1973 دوباره در اسمان زمين شروع به خودنمايي كرد و در سال 1982 به نزديك ترين فاصله خود از زمين رسيد.به همين دليل آن را دردسته سياركاني كه مدار زمين را پشت سر ميگذارند،گروه آپولو نام گرفته اند.

اعضاي اين گروه بسيار كوچكند و قطرشان از چند كيلومتر بيشتر نيست.عده اي از ستاره شناسان بر اين باورند كه سياركان گروه اپولو در واقع هسته دنباله داراني هستند كه مدت ها پيش به سردي گرائيده و در دفتر مردگان منظومه شمسي جاي گرفته اند.البته اين نظريه چندان محتمل نيست و بايد با قيد احتياط تلقي گردد.

آن دسته ز سياركاني كه مدارشان درون مدار زمين جاي دارد،تحت عنوان گروه آتن شناخته ميشوند.كه اتن2062 و راشلوم مهم ترين اعشاي اين گروه هستند.بعيد ميرسد كه تعداد اعضاي گروه آتن زياد باشد.

احتمال اينكه كره زمين با يكي از اعضاي گروه آتن برخورد نمايد همواره وجود داشته و دارد و قطعا در گذشته نيز چنين رويدادي به وقوع پيوسته است.تغيير بزرگي را كه در شرايط كره زمين در 65ميليون سال پيش روي داده و منجر به نابودي دايناسور ها شده است را ميتوان ناشي از همين برخوردها دانست.

كيرون

بي گمان يكي از شگفت ترين سياركان سيرك كيرون2060 است.كه در سال 1977توسط چارلز كوال كشف گرديد.كشف اين سيارك كانلا غير منتظره بود زيرا تا آن تاريخ هيچ ياركي در آنسوي مدار مشتري ديده نشده بود.سيارك كيرون در سال 1966به پريهليون خود رسيد و قدر آن در آسمان زمين به 15 فزوني يافت.

در اينكه كيرون 100%يك سيارك باشد ترديد هايي وجود دارد،چه بزرگي جسم ان به هسته يك دنباله دار مينمايد.قطر آن حدود 650 كيلومتر است و سطح آن سياه.حركات جرم مزبور كه در سال 1895 نيز ديده شد،كاملا تحت كنترل بوده و بررسي هاي بيشتر به اين كشف و ترديد پايان خواهد داد

گروه تروا

دسته اي از سياركان كه در دورترين فاصله از خورشيد قرار دارند گروه تروا نام گرفته اند.اين گروه كه گرد مدار مشتري به دور خورشيد در گردشند،همواره در فاصله معيني از برجيس قرار داردند.گروه تروا در دودسته يكي به عنوان پيشرو 60ْدر جلو و دسته ديگر به نام دنباله60ْپشت برجيس قرار دارند.(اين زوايا از مركز خورشيد اندازه گيري ميشود)

گروه مزبور در مقياس سياركان داراي ابعاد بزرگي هستند به طوري كه قطر سيارك هكتور624به حدود 180 كيلو متر ميرسد.تغييراتي كه در نسبت بازتاب اين سيارك مشاهده مي شود از شكل نامنظم ان حكايت ميكند.

انواع سياركان

سياركان از نظر ساختمان هيچ شباهتي به هم ندارند و بالطبع نسبت بازتاب انها نيز بسيار متفاوت است.تاريك ترين سيارك شناخته شده ارتوزا95 است كه نسبت بازتاب آن فقط0.0019 است.و حتي از تخته سياه مدارس نيز سياه تر است!!!بالاترين نسبت بازتاب به سيارك نيسا 44تعلق دارد.با نسبت 0.38

تلاش فراواني به كار رفته تا سياركان از جنبه كاني تحت بررسي قرار گيرند و به رابطه ميان انها و شهاب سنگ ها پي برده شود.پاره اي از سياركان داراي وضعيتي همانند سيارات خاكي هستند در حاليكه دسته اي ديگر مراحل آغازين كاني شدن را مي گذرانند.علت اين اختلاف هنوز بر كسي روشن نيست.

حدود75%سياركان سياه رنگند .به همين دليل انها را در گروه c يا ذغالين جاي داده اند.رنگ تعدادي از سياركان گروه تروا مايل به قرمز است به همين جهت آنها ار با حروف R_D (قرمز تيره)مشخص مي سازند.حدود 15%سياركان كه بازتاب متعادلي دارند به رنگ قرمز متمايلند.اين گروه كه با حرف S مشخص ميگردند از تركيب آهن،منيزيوم و مواد سيليكاته ساخته شده اند.سياركان نوعM كه درخشندگي متعادلي دارند،از اهن و نيكل تركيب يافته اند و فاقد مواد سيليكاته هستند.سياركان نوعCبيشتر در خارج از كمربند خاص خويش جاي دارند و نوع Sو دسته اي از نوع C در درون كمربند مزبور واقعند.

منشا سياركان

تا اين اواخر تصور ميشد كه سياركان باقيمانده اي از يك دنياي متلاشي شده ميباشند ولي امروزه كاملا محقق گرديده كه سياركان كليد كشف رمز آفرينش بوده و در شناخت منشا و نحوه پيدايش خانواده خورشيدي ياران بس ارزنده اي به شمار مي آيند.دانشمندان بر اين باورند كه سياركان درواقع باقيمانده غبارهايي از مراحل آغازين شكل گيري و پيدايش سيارات هستند كه مرحله برخورد و انبوهش آنها تحت تاثير  نيروي گرانش برجيس مختل گرديده و اينچنين به آشفتگي و سرگرداني گرفتار آمده اند.

نوشته شده در 87/07/01ساعت 23 توسط مهرگان